Legacy sistem modernizasyonu, şirketin hâlâ her gün dayandığı eski bir yazılımı yeniden değiştirilebilir, güvenli ve diğer sistemlerle konuşabilir hale getirme işidir. Bunun yedi yaygın yolu var: eski sistemin önüne bir API koymaktan sistemi baştan yazmaya ya da hazır bir ürünle değiştirmeye kadar uzanıyorlar ve çoğu sistemde birkaçı birlikte kullanılıyor. En sağlıklı yol genellikle, eski sistem çalışmaya devam ederken onu parça parça devreden çıkarmak ve asıl riskin koddan çok veride olduğunu baştan kabul etmektir.
Ankara'da küçük bir yazılım ekibiyiz ve projelerimizin bir kısmı başkalarının kurduğu sistemlerle ilgili. Müşterimiz Oplist'in erken sürümünü devralıp yeni bir altyapıya taşıdık, Carnegie Mellon'daki ders platformu Diderot'nun altyapısını dersler sürerken güncel tuttuk, yıllardır da cenaze evlerinin kayıtlarını eski yönetim sistemlerinden taşıyoruz. Yazıdaki örnekler bu işlerden geliyor.
Bir sistem ne zaman legacy sayılır
Yaş zayıf bir ölçüt. Kimsenin değiştirmesi gerekmeyen yirmi yıllık bir bordro programı olduğu gibi bırakılabilir. Üç yıllık bir web uygulaması ise her değişiklikte alakasız bir yer bozuluyorsa ve onu anlayan tek kişi işten ayrıldıysa çoktan legacy olmuştur.
Bakmaya değer işaretler şunlar:
- Değişiklikler her yıl daha uzun sürüyor, ekip bazı modüllere dokunmaktan kaçınıyor.
- Üzerinde çalıştığı runtime, framework ya da işletim sistemi destek dışı kalmış veya kalmak üzere.
- Diğer sistemler ona ancak dosya aktarımıyla, ortak veritabanı tablolarıyla ya da birinin veriyi elle yeniden girmesiyle ulaşabiliyor.
- İş kuralları yalnızca kodda ya da tek bir kişinin aklında.
- Üzerinde çalışmak isteyen geliştirici bulamıyorsunuz.
Bu tarife uyan tipik örnekler Delphi ya da Visual Basic 6 ile yazılmış masaüstü uygulamalar, Access veritabanları ve .NET Framework üzerinde çalışan ASP.NET Web Forms projeleri. Bunların bir kısmı resmî olarak hâlâ destekleniyor, ama desteklenmek kolay değiştirilebilmek anlamına gelmiyor. Microsoft, VB6 çalışma zamanını Windows 11'de yalnızca ciddi regresyonlar ve kritik güvenlik sorunları için destekliyor; VB6 geliştirme ortamına ise 8 Nisan 2008'den beri destek vermiyor ve bu uygulamaların modern teknolojiyle değiştirilmesini açıkça öneriyor. .NET Framework 4.8.1 de Windows'un bir bileşeni olarak destek alıyor ve Web Forms yalnızca .NET Framework üzerinde çalışıyor. Yani bir Web Forms uygulaması güvenlik güncellemelerini almaya devam ediyor, ama .NET 10'a geçebilmesi için kullanıcı arayüzünün yeniden yazılması gerekiyor.
Destek bitiş tarihleri bu işaretlerin en kolay kontrol edileni ve en sık atlananı. Python 3.10'un desteği 1 Ekim 2026'da sona erdi. Microsoft da .NET 8 ve .NET 9'un desteğini 10 Kasım 2026'da bitiriyor; bu tarihten sonra ikisine de güvenlik yaması çıkmayacak. Uygulamalar çalışmaya devam eder, duran şey bir sonraki açığın yamasıdır. Desteklenen bir sürümden bir sonrakine geçmek sıradan bir bakım işidir; beş sürümü birden atlamak ise başlı başına bir proje.
Yedi seçenek
En çok alıntılanan liste Gartner'a ait: sistemi ne kadar değiştirdiklerine göre kabaca sıralanmış yedi seçenek. AWS'nin buluta geçiş için kullandığı listede burada da akılda tutmaya değer iki seçenek daha var: kapatmak (retire) ve şimdilik olduğu gibi bırakmak (retain). Dikkatli bir envanter çıkardığınızda, genellikle aynı sistemin farklı parçalarının farklı seçeneklere uyduğunu görürsünüz.
Yöntem | Ne değişir | Ne zaman uygun | Dikkat edilecekler |
|---|---|---|---|
Sarmalama (encapsulate) | İçeride hiçbir şey; önüne bir API eklenir | Mantık sağlam, başka sistemlerin ona erişmesi gerekiyor | Eski sınırlar olduğu gibi kalır, yalnızca daha düzgün bir arayüzün arkasına geçer |
Yeniden barındırma (rehost) | Çalıştığı yer: yeni sunucular ya da buluttaki sanal makineler | Veri merkezinden çıkış, eskiyen donanım | Aynı yazılım, aynı sorunlar, yeni fatura |
Platform değiştirme (replatform) | Runtime, veritabanı ya da işletim sistemi sürümü; kodda küçük değişiklikler | Platform destek dışı kalıyor ama kod iyi durumda | Sürümler arasındaki küçük davranış farkları |
Yeniden düzenleme (refactor) | Kodun iç yapısı; dışarıdan görünen davranış aynı kalır | Kod her değişikliği yavaşlatıyor ama tasarım kurtarılabilir | Test yoksa davranışın değişip değişmediğini bilemezsiniz |
Mimariyi değiştirme (rearchitect) | Sistemin yapısı, örneğin bir modülü ayrı bir servise çıkarmak | Bir parçanın ayrı ölçeklenmesi ya da ayrı yayınlanması gerekiyor | Sınırı çizilmezse yavaş ilerleyen bir yeniden yazıma dönüşür |
Yeniden yazma (rebuild) | Kapsam ve veri dışında her şey | Altyapı yükseltilemiyor ve sistem parça parça değiştirilebiliyor | Eski sistemin her özelliğini birebir kopyalama çabası; veri taşıma |
Hazır ürüne geçiş (replace) | Yerine hazır bir ürün alınır | İş, her şirkette aşağı yukarı aynı şekilde yapılıyor | Süreciniz ürüne uymak zorunda kalır; veriyi eski sistemden çıkarmak |
Yeniden barındırma tamamen, platform değiştirme ise büyük ölçüde altyapı işi; ikisini de bulut göç stratejisi yazımızda ele aldık. Bu yazının geri kalanı daha çok yazılımın kendisini değiştiren seçeneklerle ilgili.
Hangi yöntemi seçmeli
Sistemin her büyük parçası için şu soruları sırayla sorun. İlk "evet" genellikle o parçanın cevabıdır.
- Hâlâ kullanan var mı? Kullanım kayıtları ve o özelliğe bağlı olduğu söylenen kişilerle yapılacak kısa bir görüşme, çoğu zaman bir modülün kapatılabileceğini gösterir. Kapattığınız her özellik, taşımak zorunda kalmadığınız bir özelliktir.
- Her şirketin aynı şekilde yaptığı bir iş mi? Muhasebe, bordro ya da personel özlük işlerini başka şirketlerden farklı yürütmüyorsanız hazır bir ürün alıp veriyi ona taşıyın. Türkiye'de bunun bir de mevzuat tarafı var: e-Fatura, e-Arşiv ve e-Defter kuralları değiştikçe ürünü güncellemek üreticinin işidir, kendi yazdığınız sistemde ise bu yük sizde kalır. Bu kararı özel yazılım geliştirme yazımızda ayrıntılı tartıştık.
- Mantık sağlam ama platform mu eskidi? Platformu değiştirin. Diderot üzerinde çalıştığımız dönemde, dersler devam ederken AWS Elastic Beanstalk platformunu ve Python sürümünü yükselttik, test ve canlı ortamları yeniden kurduk; yeni ders özellikleri de bu sırada çıkmaya devam etti.
- Diğer sistemlerin yalnızca ona erişmesi mi gerekiyor? Sarmalayın. Önüne bir API koyun; bu API'yi birden fazla sistem kullanacaksa bir API gateway arkasına alın. Kararlı çalışan birçok sistem için yıllarca gereken modernizasyon bundan ibarettir.
- Sizi durduran kodun kendisi mi, üstelik işinizi rakiplerinizden ayıran bir alanda? O zaman parça parça yeniden düzenleyin ya da yeniden yazın.
Özellikle karşı çıktığımız bir yaklaşım var: şirketin her gün kullandığı bir sistemi tek hamlede yeniden yazmak, yani yeni sistemi bir yıl boyunca paralel geliştirip bir hafta sonu geçiş yapmak. Ian Cartwright, Rob Horn ve James Lewis, Patterns of Legacy Displacement yazısında, eski sistemin yaptığı her şeyi geçişten önce yenisinde de birebir yapma isteğini (feature parity), gördükleri başarısız projelerin birçoğunda öne çıkan etkenlerden biri olarak sayıyor. O projelerde mevcut davranışı tarif edip üzerinde anlaşmak büyük bir emek gerektirmiş ve ekipleri tek seferlik büyük bir geçiş planına itmiş. Martin Fowler da o davranışın önemli bir kısmının aslında artık kimsenin istemediği şeyler olduğunu hatırlatıyor.
Yeniden yazmanın her şeyi kapsaması da nadiren gerekir. Müşterimiz Oplist hastaneler için vardiya planlama yazılımı geliştiriyor; mühendislik tarafını biz yürütüyoruz. Kod tabanını Kasım 2023'te devraldığımızda elde Flutter Web ile yazılmış erken bir arayüz, Flask ile yazılmış bir backend ve hemşire nöbet çizelgeleme problemi için MILP çözücüyle çalışan bir optimizasyon modeli vardı. Uygulamayı React arayüzüne ve PostgreSQL üzerinde çalışan bir Node.js/Express API'sine taşıdık. Çözücü ise ayrı bir Python servisi olarak çalışıyor ve onu Oplist ekibiyle birlikte geliştiriyoruz. Hastanelerin ürünü her gün kullanabilmesi için gereken parçaları da ekledik: organizasyonlar ve roller, onay akışları, e-posta bildirimleri. Oplist bugün 5 ila 10 lokasyonda kullanılıyor ve 2.000'den fazla kişi için çizelge üretti.
Parça parça değiştirmek: strangler fig deseni
Martin Fowler bu desene, Queensland'de gördüğü, bir ağacın çevresini sararak zamanla onun yerini alan boğan incirlerin (strangler fig) adını verdi. Tek hamlede geçişe girmeden yeniden yazmanın standart yolu bu desen; Microsoft'un Azure mimari rehberindeki açıklaması iyi bir başvuru kaynağı. Ana hatlarıyla şöyle işler:
- Eski sistemin önüne bir cephe (façade) koyun: bir reverse proxy, bir API gateway ya da istemcide bir yönlendirme katmanı. Başta isteklerin tamamını ya da neredeyse tamamını eski sisteme gönderir.
- Değerli, görece bağımsız ve doğrulaması kolay bir ilk parça seçin ve onu yeni sistemde yazın.
- O parçanın trafiğini önce küçük bir kullanıcı grubu için yeni sisteme yönlendirin ve sonuçları eski sistemle karşılaştırın.
- Eski sisteme hiçbir istek kalmayana kadar tekrarlayın. Sonra eski sistemi kapatın; cepheyi de genellikle kaldırın.
İşin tutup tutmayacağını iki şey belirler. Birincisi, eskiyle yeni bazen uzun süre birlikte çalışmak zorundadır. Bu yüzden geçici kod yazarsınız: eski veri modeliyle yenisi arasında çeviri yapan adaptörler (Microsoft buna anti-corruption layer, yani bozulmayı önleme katmanı diyor), senkronizasyon işleri, yönlendirme kuralları. Mühendisler silmeyi planladıkları kodu yazmaktan hoşlanmaz, ama bu kod geri alınamayan bir geçişten ucuza gelir.
İkincisi, istekleri yakalayabileceğiniz bir nokta gerekir. Microsoft desenin uymadığı durumları da sayıyor: backend'e giden istekler yakalanamıyorsa, ne eski kodu ne de veritabanını değiştirebiliyorsanız, sistem tek seferde değiştirilebilecek kadar küçükse ya da eski sistemin kısa sürede tamamen kapatılması gerekiyorsa bu desen size göre değil.
Asıl zor kısım veri
Oplist'i React ve Node.js'e taşırken en çok zorlandığımız iki konu zaman ve veri bütünlüğüydü. Bu şaşırtıcı değil: yeni kodun testlerden geçmesi işin kolay aşamasıdır. Taşıma, eski veri doğru aktarıldığında ve iki sistem birlikte kullanıldığı sürece doğru kalmaya devam ettiğinde biter.
Bir kez kopyalayın, sonra veritabanı günlüğünden eşitleyin
Yaygın yaklaşım, geçmiş veriyi toplu bir kopyalamayla (ETL) taşımak, iki sistem birlikte çalışırken değişenleri ise değişiklik verisi yakalama (change data capture, CDC) ile aktarmaktır. CDC veritabanının işlem günlüğünü (transaction log) okur; bu sayede kimsenin size söylemediği betiklerin ve saklı yordamların (stored procedure) yaptığı değişiklikler de dahil, commit edilen her değişikliği yakalar. SQL Server'da CDC yerleşik olarak geliyor; Debezium aynı işi PostgreSQL, MySQL ve başka veritabanları için yapıyor.
Uygulamanın iki veritabanına birden yazmasından kaçının. Yazma işlemlerinden biri başarılı olup diğeri hata verdiğinde iki kopya birbirinden ayrışır ve bu durum haftalarca fark edilmeyebilir. Uygulamanın değişikliklerini dışarıya yayınlaması gerekiyorsa, onları aynı transaction içinde bir outbox tablosuna yazın ve oradan gönderin.
Kaynağa güvenmeyin
Eski sistemlerde mükerrer kayıtlar, sahipsiz satırlar ve birbiriyle çelişen kayıtlar olur; canlı kaynaklar da bu konuda pek farklı değil. Oplist, Türkiye'deki özel hastanelerin insan kaynakları ve bordro sistemleriyle canlı API entegrasyonları üzerinden veri alışverişi yapıyor. Bu sistemlerde aynı personelin birden fazla kaydı olabiliyor, bazı izin türleri de diğerlerine göre öncelikli sayılıyor. Bu yüzden her kaydı geldiği gibi kabul etmiyoruz; personeli Oplist'in içinde tekilleştiriyor, izinlere de bir öncelik sırası uyguluyoruz. Taşımada da aynı türden kurallara ihtiyacınız olacak: iki mükerrer kayıttan hangisi geçerli, hangi durum hangisinden önce gelir. Bunları ilk provadan önce verinin sahibi olan birimle netleştirin ve her biri için bir test yazın.
Herkesin zaten güvendiği rakamlarla mutabakat yapın
Satır sayılarının tutması tek başına pek bir şey kanıtlamaz: her satırı kopyalayıp tutarları, tarihleri ya da kayıtlar arasındaki bağlantıları yine de yanlış taşımış olabilirsiniz. Tribute Technology için cenaze evlerinin başka sağlayıcıların sistemlerindeki kayıtlarını (MSSQL yedekleri, MySQL veritabanları, CSV dışa aktarımları) Tribute'un formatına dönüştüren bir platform geliştirdik. Tribute'un ürün sahibi başarıyı, taşınan veriyi müşteri alacak raporları ve dosya sayılarıyla karşılaştırarak ve örneklem kontrolleri yaparak ölçtü. Siz de finans ya da operasyon ekibinin zaten okuduğu raporları seçin ve eski sistemle yeni sistem kuruşu kuruşuna aynı sonucu verene kadar durmayın.
İki veritabanında da çalıştırıp çıktılarını karşılaştıracağınız böyle bir sorgu, sorunların çoğunu erkenden yakalar:
-- Eski ve yeni veritabanında çalıştırıp iki çıktıyı karşılaştırın.
-- PostgreSQL sözdizimi. SQL Server 2022+: DATETRUNC(month, issued_at);
-- MySQL: DATE_FORMAT(issued_at, '%Y-%m-01').
-- İki tarafı aynı saat diliminde gruplayın: eski sistem yerel saati, yenisi
-- UTC'yi tutuyorsa ayın 1'inde gece yarısından hemen sonra kesilen faturalar
-- iki tarafta farklı aylara düşer ve toplamlar tutmaz.
SELECT date_trunc('month', issued_at) AS ay,
count(*) AS fatura_sayisi,
sum(total_amount) AS toplam
FROM invoices
GROUP BY 1
ORDER BY 1;Tekrar çalıştırılabilir olsun, iş de durmasın
Taşımayı defalarca çalıştıracaksınız: bir kopya üzerinde, provalarda, geçiş günü ve her düzeltmeden sonra yeniden. Tribute'un platformu alan eşlemelerini sürümlü tutuyor; böylece bir dönüşüm kopyalanıp yeniden çalıştırılabiliyor ve sonuç onaylanmadan hiçbir şey dışarı aktarılmıyor. FrontRunner için yedi farklı cenaze evi yönetim sisteminden kayıt taşıyoruz. Her taşıma bir talep (ticket) olarak açılıp kontrol ediliyor; gerekirse müşterinin yayına geçişi sırasında yeniden çalıştırılıyor ya da düzeltiliyor, çünkü yayın tarihleri ertelenemiyor.
Eski süreç de yenisi kendini kanıtlayana kadar çalışmaya devam etmeli. Tribute'un platformu geliştirilirken yeni müşterilerin devreye alımı durmasın diye 11 dönüşümü elle yaptık. Tribute, Şubat 2023'te elle aktarımı bırakıp otomatik sürece geçti.
KVKK'yı taşıma planına baştan dahil edin
Provalar genellikle canlı veritabanının kopyaları üzerinde yapılır. Bu kopyalarda kişisel veri varsa, test ortamına geçmeden önce maskeleyin ve o ortama kimlerin erişebildiğini kontrol edin. KVKK'nın 12. maddesi veri sorumlusuna, kişisel verilerin güvenliği için gerekli teknik ve idari tedbirleri alma yükümlülüğü getiriyor; test ortamındaki kopya da bu yükümlülüğün dışında değil.
Yeni sistem yurt dışındaki bir bulut bölgesinde çalışacaksa, bu bir yurt dışına aktarım demektir. 7499 sayılı Kanun'la değişen 9. madde, uygun güvencelerden biri olarak standart sözleşmeyi öngörüyor ve sözleşmenin imzalanmasından itibaren beş iş günü içinde Kurum'a bildirilmesini şart koşuyor. Bunu geçiş haftasına bırakmayın; altyapı kararını verirken konuşun.
Yeni sistemin yeniden legacy olmaması için
Sistemlerin çoğu, atlanan güncellemeler biriktikçe legacy olur. Bunu önlemenin yolu gösterişsiz, ama her ay yapıldığı sürece ucuz:
- Destek bitiş tarihlerini takvime yazın. Güncel uzun süreli destek (LTS) sürümü .NET 10, Kasım 2028'e kadar destekleniyor; bir sonraki yükseltmeyi o tarihten çok önce planlayın.
- Bağımlılık güncellemelerinin pull request'lerini Dependabot ya da Renovate gibi bir bot açsın; testleriniz de bu PR'ları birleştirmeyi sıradan bir iş haline getirecek kadar iyi olsun.
- İş kurallarını örnekleriyle birlikte kodun dışında da yazılı tutun. Sistemi bir sonraki sefer yeniden yazan ya da değiştiren ekip, işini bu kurallara göre kontrol edebilsin.
- Her ay bakıma zaman ayırın; bütçeyi haklı çıkarmak için bir kesinti yaşanmasını beklemeyin.
Nereden başlamalı
Bir yöntem seçmeden önce ilk haftayı şunlara ayırın:
- Sisteme dokunan her entegrasyonu, dosya aktarımını, raporu ve zamanlanmış işi listeleyin. Zamanlanmış işler en kolay gözden kaçanlardır, çünkü çalışırken kimse onları izlemez.
- Runtime, framework, veritabanı ve işletim sisteminin destek bitiş tarihlerine bakın.
- Yanlış taşımaktan en çok korkacağınız on iş kuralını yazın.
- Verinin doğru taşındığını nasıl kanıtlayacağınıza karar verin: hangi raporlar, hangi toplamlar ve onayı kim verecek.
- Birkaç haftada bitirebileceğiniz kadar küçük bir ilk parça seçin ve gerçekte ne kadar sürdüğünü ölçün. Bu rakam size projenin geneli hakkında, baştan yapılan herhangi bir tahminden daha çok şey söyler.
Modernize etmeyi düşündüğünüz bir sistem için ikinci bir görüş almak isterseniz bize yazın.
Sık sorulan sorular
Legacy sistem modernizasyonu ne kadar sürer?
Seçilen yönteme bağlı. Bir sistemin önüne API koymak ya da runtime'ını yükseltmek birkaç hafta sürebilir. Şirketin her gün kullandığı bir sistemi yeniden yazmak ise genellikle aylar, bazen daha uzun sürer ve parça parça teslim edilir.
Taşıma sürerken yeni özellik geliştirmeyi durdurmak gerekir mi?
Bütün sistemde gerekmez. Yalnızca taşıdığınız parçadaki değişiklikleri dondurun ya da geçiş tamamlanana kadar o parçadaki her değişikliğin hem eski hem yeni sistemde yapılmasında anlaşın; yoksa taşıdığınız şey siz taşırken değişmeye devam eder. Sistemin geri kalanında yeni sürümler çıkmaya devam edebilir.
Yapay zeka kodlama araçları taşımayı bizim yerimize yapabilir mi?
İşin bir kısmını üstlenebilirler: tanımadığınız kodu açıklamak, eski sistemin bugün ne yaptığını sabitleyen testlerin ilk taslaklarını yazmak, framework sürümleri arasındaki API değişiklikleri gibi tekrarlı düzeltmeleri yapmak. İş biriminin hangi davranışa hâlâ ihtiyaç duyduğunu bilemezler, verinin doğru taşındığını da kanıtlamazlar. Ürettikleri kodu diğer pull request'ler gibi inceleyin; mutabakatı da yine herkesin güvendiği raporlarla yapın.
İlgili Makaleler
API Gateway Nedir? Ne İşe Yarar, Ne Zaman Gerekir?
API gateway'in ne yaptığını, load balancer ve service mesh'ten farkını, ne zaman gerektiğini ve Kong, Traefik ile AWS API Gateway arasında nasıl seçim yapılacağını anlatıyoruz.
Devamını Oku: API Gateway Nedir? Ne İşe Yarar, Ne Zaman Gerekir?gRPC Nedir? REST'ten Farkı ve Ne Zaman Kullanılmalı
gRPC nedir, .proto sözleşmesiyle nasıl çalışır, REST'ten nerede ayrılır? Servisler arasında ne zaman kullanmaya değdiğini, protobuf ile JSON'u karşılaştırdığımız kendi ölçümümüzle anlatıyoruz.
Devamını Oku: gRPC Nedir? REST'ten Farkı ve Ne Zaman KullanılmalıFintek Yazılım Çözümleri: Türkiye'de Lisans, Defter ve Mutabakat
Fintek kodunun çoğu sıradan yazılım. Zor kısımlar lisansın ve paranın kimde olduğu, bankayla her gün mutabakatı yapılan bir defter ve kart ile kimlik verisini dar bir kapsamda tutmak.
Devamını Oku: Fintek Yazılım Çözümleri: Türkiye'de Lisans, Defter ve Mutabakat
